Biobrandstoffen in de lift
Een aantal Latijns- en Centraal-Amerikaanse landen (met name Argentinië, Brazilië, Uruguay, Colombia, Costa Rica, El Salvador en Guatemala) ondergaan op dit moment een ware biobrandstof-‘boom’.

De snelle toename in het gebruik van landbouwgewassen als transportbrandstof zou gezien kunnen worden als een proactief ontwikkelingsbeleid dat ontwikkelingslanden uit de armoede helpt en tegelijkertijd de klimaatverandering bestrijdt. Dit kan inderdaad de landbouwproductie doen toenemen, buitenlandse inkomsten uit uitvoer genereren, landen minder afhankelijk maken van de import van fossiele brandstoffen en nieuwe investeringen in landbouw en plattelandsgemeenschappen bewerkstelligen.

In werkelijkheid heeft deze opkomst van biobrandstoffen ernstige gevolgen voor maatschappij en milieu:

• het omzetten van kleine productieve familiale landbouwbedrijven naar plantages met monoculturen met toenemende ongelijke verdeling van landeigendom en hogere plattelandswerkloosheid tot gevolg;
  
• intensifiëring van de landbouw (gebruik van genetisch gemanipuleerde zaden en intensief inzetten van agrochemicaliën) waardoor gewassen kwetsbaarder worden, de bodem en de watertafel vervuild worden en het economische risico groter wordt;
  
• het omzetten van natuurlijke ecosystemen waardoor de biodiversiteit bedreigd wordt en CO₂-emissies toenemen;
  
• en tot slot heeft het grote directe en indirecte gevolgen voor de ontbossing van het Amazonegebied.

Ontbossing in Matto Grosso, Brazilië, zoals waargenomen door ASTER in 2006. Sinds 1970 is in Brazilië bijna 700.000 km² bos verloren gegaan door de uitbreiding van veeboerderijen en landbouw. Dit is een gebied bijna zo groot als België en Frankrijk samen. Tegen de huidige ontbossingssnelheid zal het Amazonewoud met 40% zijn afgenomen in 2030 - Bron: NASA and U.S./Japan ASTER Science Team

Ontbossing
Het Amazoneregenwoud ligt verspreid over negen landen en heeft een oppervlakte van zeven miljoen km², waardoor het ’s werelds grootste aaneengesloten tropische woud is.

Intensieve monoculturen zoals suikerriet- of sojaplantages, die veel land, chemicaliën en water nodig hebben, kunnen direct de oorzaak zijn van houtkap. Maar ze hebben een veel grotere indirecte impact op ontbossing door reeds gekapt bos, savanne en overgangswouden in te nemen, waardoor ze in competitie treden met de veehouderij die de dominante vorm van agrarisch landgebruik in de regio is.

Ze dwingen op die manier veehouders en “slash-and-burn” boeren steeds dieper in het woud, waardoor ontbossing nog toeneemt. Ze leveren ook belangrijke economische en politieke impulsen voor de bouw van nieuwe snelwegen en infrastructuurprojecten, waardoor ontbossing door andere actoren versnelt.

Ontbossing, en meer bepaald de omzetting van bos naar grasland, is de grootste bron van uitstoot tengevolge van veranderingen in landgebruik. De koolstof die is opgeslagen in de vegetatie en de bodem komt ofwel onmiddellijk vrij wanneer het bos in brand gestoken wordt (bv slash and burn) ofwel trager indien het hout wordt achtergelaten om weg te rotten. Ook vermindert de reabsorptie van CO₂ (sequestratie) door fotosynthese , waardoor zich nog meer CO₂ ophoopt in de atmosfeer. Meer dan 90% van de emissies als gevolg van veranderingen in landgebruik zijn afkomstig van tropische (ontwikkelings)landen, in de eerste plaats Indonesië (30 %) en Brazilië (20 %).

Verbeterde infrastructuur leidde – samen met de toegenomen vraag naar plantaardige oliën voor voedsel, industrie en biodiesel – tot de verspreiding van sojateelt in de Amazonestaten, waardoor 21 miljoen hectare oerwoud in Brazilië, 14 miljoen in Argentinië en 2 miljoen in Paraguay werd vernietigd.

In Brazilië rukt suikerriet op naar regio’s waar het nooit heeft gegroeid, en bedreigt het op die manier natuurlijke gebieden als het Pantanaldrasland in Matto Grosso.

Sojaproductie schuift langzamerhand noordwaarts op, en bedreigt zo de Amazone. Nu de vraag naar biobrandstoffen blijft groeien, wordt het steeds waarschijnlijker dat oliepalm een belangrijk gewas wordt in het Amazonegebied – een verontrustende ontwikkeling aangezien het planten van oliepalmplantages de drijvende kracht was achter de recente vernietiging van enorme oppervlakten van het Indonesische en Maleisische regenwoud.